Γυναίκες και Σεξισμός


Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα της γυναίκας νομίζω πως είναι χρήσιμο να αναφερθεί κανείς στην έννοια του σεξισμού και ειδικότερα του σεξιστικού λόγου.

Σεξισμός είναι ο ρατσισμός με βάση το φύλο, η ύπαρξη δηλαδή στερεοτύπων, προσχηματισμένων εντυπώσεων και προσδοκιών όσον αφορά τα δύο φύλα, ανδρικό και γυναικείο. Ο σεξισμός συνδέεται κυρίως με την μακραίωνη κοινωνική αδικία σε βάρος των γυναικών, η οποία συχνά έχει εμποτίσει σε τέτοιο βαθμό τη σκέψη και τη νοοτροπία μας, που μοιάζει σε πολύ κόσμο να είναι αόρατη. Αφορά ωστόσο και τα δύο φύλα, καθώς το βάρος στην ανταπόκριση κοινωνικών προσδοκιών προς αποφυγή άμεσων ή έμμεσων τιμωριών επωμίζονται τόσο οι γυναίκες, όσο και οι άντρες. Για τις γυναίκες είναι αρκετά ίσως συζητημένο το θέμα των ευκαιριών στη μόρφωση, στην πολιτική, στην αγορά εργασίας, στην μεγαλύτερη αυστηρότητα όσον αφορά την εκπλήρωση ενδοοικογενειακών ρόλων κ.ά.

Η αρχαία ελληνική κοινωνία, μολονότι η θέση των γυναικών σ’ αυτήν δεν ήταν και η χειρότερη σε σχέση με άλλους πολιτισμούς, είχε σημαντικά στοιχεία σεξισμού. Στην αρχαία Αθήνα οι γυναίκες δεν είχαν λόγο σε πολλά θέματα πολιτικής, πολέμου (γι αυτό είναι κωμικό έργο η Λυσιστράτη του Αριστοφάνη), καθώς και σε θέματα προσωπικών επιλογών, ενώ τα έργα που περιλάμβανε ο γυναικείος ρόλος θεωρούνται ευτελή ακόμη και στον Πλάτωνα. Ακόμη και ο ίδιος ο όρος κτήμα για το θέμα των γυναικών, αλλά και των τέκνων είναι μάλλον υποτιμητικός. Στην Σπάρτη βέβαια τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά όσον αφορά την παιδεία και των γυναικών και πάλι όμως υπήρχαν στοιχεία κοινωνικής βίας και προς τα δύο φύλα.

Πολλούς αιώνες μετά, στο σήμερα, σε πολλές χώρες κυρίως της Ανατολής οι γυναίκες συνεχίζουν να αντιμετωπίζονται σεξιστικά και να στερούνται βασικών δικαιώματων τους. Στη Δύση βέβαια η γυναίκα πλέον έχει πληθώρα δικαιωμάτων αλλά το σύνδρομο του σεξισμού όχι μόνο δεν έχει εξαφανιστεί αλλά αντιθέτως χειροτερεύει.

Αρκεί μόνο να παρακολουθήσει κανείς συνεδρίες της βουλής στη χώρα μας για να διαπιστώσει το αδιανόητο καθότι η εικόνα της Βουλής καθρεφτίζει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της κοινωνίας μας. Τα σεξιστικά σχόλια και συμπεριφορές, η υποτίμηση και η διάκριση που βιώνουν οι γυναίκες πολιτικοί μόνο και μόνο επειδή είναι γυναίκες, αποτελούν συνήθη φαινόμενα που επιβεβαιώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Εκφράσεις όπως «σιγά την καλτσοδέτα», «μην της απευθύνεται τον λόγο γιατί η κυρία ερεθίζεται», «αφήστε, μην παρεμβαίνετε, για να ολοκληρώσει… Ολοκληρώστε παρακαλώ. Αργείτε πολύ στην ολοκλήρωσή σας», «είστε άτακτη μαθήτρια», «εδώ γυναίκα παίρνεις και μπορεί να σου βγει σκάρτη» έχουν διατυπωθεί από άντρες σε γυναίκες βουλευτές μέσα στο ελληνικό κοινοβούλιο και δυστυχώς δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά από μερικούς γραφικούς τύπους.

Επιπλέον, Μία γυναίκα που δεν έχει παντρευτεί σήμερα θεωρείται γεροντοκόρη σε αντίθεση με έναν άντρα που θεωρείται εργένης. Αν το σκεφτούμε αυτό λίγο θα διαπιστώσουμε ότι πρόκειται για δύο λέξεις με τελείως διαφορετική συναισθηματική χροιά, που όμως περιγράφουν μία ίδια κατάσταση. Η γεροντοκόρη παραπέμπει σε κάτι αρνητικό (είναι η κακιά, γκρινιάρα, γρουσούζα και ανέραστη γυναίκα), σε αντίθεση με τον εργένη, που τις περισσότερες φορές φέρει πάνω του κάποια γοητεία.

Η γλώσσα μας επίσης είναι δομημένη πάνω στη επιβολή του αντρικού στο γυναικείο φύλο. Υπάρχουν ορισμένες βρισιές που χρησιμοποιούν συγκεκριμένα σημεία του γυναικείου σώματος, ή προσβάλλουν την γυναικεία σεξουαλικότητα ή αναπαράγουν την ανωτερότητα του αντρικού φύλου και την υποταγή του γυναικείου. Κάτι ανάλογο ισχύει και στη καθημερινότητά μας αναφορικά με τον τρόπο που οι άντρες φλερτάρουν ή «δείχνουν τον θαυμασμό τους» στο γυναικείο φύλο.

Παρατηρούμε λοιπόν ότι για να πάψει η ελληνική κοινωνία να είναι μία, σεξιστική κοινωνία, έχει πολλή δουλειά να γίνει. Οι γυναίκες σήμερα προσπαθούν σκληρά να καταπολεμήσουν αυτά τα στερεότυπα, τις προκαταλήψεις και τις συμπεριφορές διάκρισης αλλά υπάρχουν πολλά ακόμα πράγματα που πρέπει να γίνουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Μαρία Αντωνίου

Πολιτικός Επιστήμονας

Πρόεδρος Ομίλου Ροταράκτ Αθηνών